Biografia

Erna Rosenstein urodziła się 17 maja 1913 we Lwowie (dzisiejsza Ukraina). Jej ojciec Maksymilian, był sędzią, powołanym jeszcze przez  Franciszka Józefa. Dzieciństwo spędziła w Krakowie. Starszy brat,  Paul Rosenstein Rodan był wybitnym, austriackim  ekonomistą.

W latach 1932- 34 studiowała na Wiener Frauen Akademie w Wiedniu,  współpracując w tym czasie ze Związkiem Robotników Wiedeńskich. W latach 1934- 37 studiowała na Wydziale Malarstwa ASP w Krakowie.

Od 1936 była nieformalnie związana z Pierwszą Grupą Krakowską. Niechęć do  tradycjonalizmu i awangardowa postawa, wcześniej spowodowały, usuniecie członków Grupy Krakowskiej z Akademii. Łączyli oni aktywność artystyczną z działalnością polityczną. Założyciele grupy należeli do Komunistycznej Partii Polski, a także do działającego na uczelni Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej.

Artystyczny i polityczny radykalizm i osobiste przyjaźnie związały Ernę Rosenstein  z tym środowiskiem, jednak obawiając się relegacji z Akademii,  do I Grupy, formalnie nie przystąpiła.  Współpracowała z założonym w 1933 roku przez młodych plastyków i awangardowych pisarzy, Teatrem Cricot. W 1937/1938 wyjechała do Paryża, gdzie silnie oddziałała na nią Międzynarodowa Wystawa Surrealistów, a także obejrzana w drodze powrotnej przez Niemcy wystawa Entartete Kunst.

W 1939 zadebiutowała wystawą w Domu Plastyków w Krakowie. W tym samym roku została skazana za udział w nielegalnej, antyfaszystowskiej  demonstracji pierwszomajowej. Wyroku nie odsiedziała z powodu wojny.  

Wobec zbliżającej się wojny,  łudząc się że to bezpieczniej, wraz z rodzicami w ostatniej chwili,  wyjechała do Lwowa. 

Po wkroczeniu Niemców została przesiedlona do getta, skąd uciekła w 1942 roku. Była świadkiem zamordowania rodziców  przez szmalcownika. To doświadczenie naznaczyło całą jej twórczość.  Do końca wojny Erna Rosenstein  ukrywała się pod przybranymi, wielokrotnie zmienianymi nazwiskami.

Po upadku Powstania Warszawskiego, w Częstochowie odnalazła  koleżankę, z czasu studiów Bogumiłę Zbirożanke. Bogna początkowo sam ją przechowywała, a później znalazła schronienie.   

W 1945 została członkiem ZPAP i wstąpiła do PPR. W 1946 wzięła udział w wystawie Młodych Plastyków w Krakowie, wiążąc się z tzw. „grupą nowoczesnych". W 1947/1948 wyjeżdżała do Szwajcarii i Paryża,  gdzie oglądała wystawy surrealistów (m.in. w Galerie Maeght).

W 1948 wzięła udział w I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Pałacu Sztuki w Krakowie. Była to najważniejsza ekspozycji sztuki nowoczesnej w drugiej połowie lat 40 tych  XX w. i jedyna prezentacja, sztuki awangardowej przed narzuceniem doktryny socrealizmu.

W 1949 w Paryżu związała się z krytykiem literackim i tłumaczem Arturem Sandauerem, z którym zamieszkała na stałe w Warszawie. Ich syn Adam Sandauer jest fizykiem i działaczem społecznym. 

Ponieważ oboje konsekwentnie występowali przeciwko socrealizmowi, Erna Rosenstein nie mogła wystawiać, a jej mąż stracił prace w redakcji Odrodzenia.  W okresie socrealizmu, w latach 1949-1955 Rosenstein nie uczestniczyła w oficjalnym życiu artystycznym,  tworzyła poza oficjalnym nurtem, nie wystawiając swoich prac.

Pierwsza indywidualna wystawa Erny Rosenstein odbyła się w 1958 w Warszawie, w Galerii Sztuki Nowoczesnej Krzywe Koło, kierowanej przez Mariana Bogusza, awangardowego artystę i animatora kultury. 

W 1955 roku była jednym z artystów  reaktywujących, działalność Grupy Krakowskiej, pierwszą wystawą sztuki nowoczesnej okresu Odwilży.  Znaczny rozgłos przyniosła wystawa w Zachęcie w 1967 aranżowana przez Tadeusza Kantora. Ekspozycja odwoływała się do  tradycji instalacji, surrealistów. Brała udział w wielu wystawach w kraju i zagranicą, m.in. Sympozjach Złotego Grona w Zielonej Górze, happeningach Tadeusza Kantora: Cricotage'u (1965) i Panoramicznym Happeningu Morskim (1967).

W 1976 otrzymała prestiżową Nagrodę Krytyki Artystycznej im. Cypriana Kamila Norwida, a w 1996 została uhonorowana najważniejszym środowiskowym wyróżnieniem Nagrodą im. Jana Cybisa. Tworzyła obrazy, asamblaże, rysunki, obiekty i książki artystyczne. Wydała siedem zbiorów wierszy, m.in. ,,Ślad'' (1972)  i ,,Spoza granic mowy" (1976).

Ostatnie lata życia, to współpraca i wielokrotne wystawy w galerii Stefana Szydłowskiego.

Erna Rosenstein zmarła 10 listopada 2004 roku w Warszawie. 


Jej prace znajdują się m.in. w Muzeach Narodowych w Warszawie, Wrocławiu, Krakowie, w Muzeum Sztuki w Łodzi.

Fundacja Galerii Foksal w 2011 roku organizuje retrospektywną wystawę prac artystki 

Art Station w Starym Browarze w Poznaniu w 2013 roku przedstawia dorobek Erny Rosenstein.

Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w 2014 roku organizuje wystawę pod tytułem - hasłem ,,nakładanie".

Prace Rosenstein były w ostatnich latach pokazywane na wystawach Unorthodox w The Jewish Museum w Nowym Jorku (2016) oraz w ramach ,,Documenta 14'' w Atenach i Kassel (2017).

Autoryzowane wspomnienia Erny Rosenstein, na prośbę Artura Sandauera, zostały spisane  przez Zenonę Rylukowską  (Macużankę). Są opublikowane na stronie internetowej  jej męża.

© Wszelkie prawa zastrzeżone